Bộ trưởng Trần Thị Trung Chiến :

VIỆT NAM ĐÃ CÓ NHỮNG CAM KẾT MẠNH MẼ VỀ PHÒNG, CHỐNG AIDS

LTS : Nhân Chiến dịch phòng, chống AIDS toàn cầu năm 2005 và Tháng Chiến dịch truyền thông phòng, chống HIV/AIDS đợt 2 của Việt Nam (15/11 đến 15/12/2005), PGS. TS Trần Thị Trung Chiến, Bộ trưởng Bộ Y tế, Phó Chủ tịch Ủy ban Quốc gia phòng, chống AIDS và phòng, chống tệ nạn ma túy, mại dâm trong bài viết dành riêng cho Tạp chí “AIDS và Cộng đồng” đã khẳng định như vậy, đồng thời Bộ trưởng cũng khẳng định rằng chúng ta đã và đang quyết tâm thực hiện các cam kết đó. “AIDS và Cộng đồng” xin trân trọng giới thiệu với bạn đọc toàn văn bài viết này. (Đầu đề do AIDS và Cộng đồng” đặt)

Nhận thức được HIV/AIDS là đại dịch nguy hiểm, là mối hiểm hoạ đối với sức khoẻ con người và tương lai nòi giống của dân tộc, Việt Nam đã có những cam kết mạnh mẽ về phòng, chống HIV/AIDS thể hiện qua việc ban hành các Chỉ thị của Đảng, Pháp lệnh của Quốc hội và Nghị định của Chính phủ về phòng chống HIV/AIDS. Đó là những cơ sở pháp lý quan trọng để chúng ta tiến hành các hoạt động phòng chống HIV/AIDS.

Quan điểm và cam kết của Nhà nước Việt Nam được thể hiện rõ nét trong Chỉ thị số 52/CT-TW ngày 11/3/1995 của Ban Bí thư Trung ương Đảng Khoá VII về lãnh đạo công tác phòng chống HIV/AIDS. Trong đó, yêu cầu các cấp ủy Đảng tăng cường lãnh đạo công tác phòng chống HIV/AIDS và đặt ra ba nhiệm vụ cụ thể gồm:        

1. Tuyên truyền giáo dục các cán bộ đảng viên, đoàn viên, hội viên, đặc biệt là thanh niên và thiếu niên, tuyên truyền cho mọi cơ quan, đoàn thể tầng lớp nhân dân thấy rõ trách nhiệm của mình và tự giác, chủ động tham gia phòng chống HIV/AIDS.

2. Lãnh đạo các cơ quan chính quyền, cơ quan y tế khẩn trương giải quyết các yêu cầu về đảm bảo an toàn, vô trùng trong các dịch vụ y tế, đặc biệt các dịch vụ có liên quan đến máu. Kết hợp chặt chẽ các nhiệm vụ phòng chống HIV/AIDS và phòng chống tệ nạn xã hội, trước hết là chống nạn nghiện hút, tiêm chích ma tuý và nạn mại dâm.

 3. Tổ chức chỉ đạo tập trung thống nhất, huy động rộng rãi và phối hợp chặt chẽ hoạt động của các cơ quan, đoàn thể theo một chương trình chung do đồng chí Chủ tịch hoặc Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân trực tiếp phụ trách.

Các cơ quan lập pháp và hành pháp đã thể chế hoá Chỉ thị của Đảng bằng nhiều văn bản quan trọng. Hiện nay đã ban hành trên 80 văn bản quy phạm pháp luật có liên quan đến công tác phòng chống HIV/AIDS. Đặc biệt là các văn bản quy phạm pháp luật quy định trực tiếp về phòng chống HIV/AIDS như Pháp lệnh phòng chống nhiễm vi-rút gây ra hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải ở người được Ủy ban Thường vụ Quốc Hội ban hành tháng 5/1995; Nghị định số 34/NĐ-CP của Chính phủ ban hành tháng 6/1996 hướng dẫn thi hành Pháp lệnh phòng chống nhiễm vi-rút gây ra hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải ở người; Chỉ thị số 02/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ ban hành tháng 2/2003; Các văn bản quy phạm pháp luật quy định về tổ chức và hoạt động của bộ máy phòng chống HIV/AIDS từ trung ương đến địa phương; Các văn bản quy phạm pháp luật quy định về tài chính, chế độ chính sách đối với cán bộ làm công tác phòng chống HIV/AIDS và người bị nhiễm HIV/AIDS. Do nhận thức được tính cấp thiết của việc ban hành một văn bản quy phạm pháp luật cao nhất trong lĩnh vực phòng chống HIV/AIDS, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội đã đồng ý cho phép ban hành Luật phòng chống HIV/AIDS. Tại kỳ họp thứ 8 của Quốc hội khóa XI, Quốc hội đang xem xét để thông qua Luật này.

Việt Nam cũng luôn ý thức rõ tầm quan trọng của hợp tác quốc tế trong công tác phòng chống HIV/AIDS và đã chủ động tham gia  các cam kết quốc tế. Việt Nam đã tham gia ký kết các văn bản, điều ước quốc tế quan trọng về HIV/AIDS như: bản tuyên bố Thiên niên kỷ được 189 nguyên thủ quốc gia ký kết vào tháng 9/2000, trong đó vấn đề phòng, chống HIV/AIDS được coi là một trong các mục tiêu phát triển thiên niên kỷ. Việt Nam đã cam kết trong Tuyên bố cam kết về HIV/AIDS tại khoá họp đặc biệt của Đại Hội đồng Liên Hợp quốc về HIV/AIDS tháng 6/2001 (UNGASS). Chúng ta đã gửi Báo cáo quốc gia về thực hiện tuyên bố cam kết về HIV/AIDS tới Tổng thư ký Liên Hợp quốc.

Gần đây nhất, tại Hội nghị cấp Bộ trư­ởng Châu Á-Thái Bình Dương lần thứ 2 về HIV/AIDS ở Bangkok, Thái Lan ngày 11/7/2004, Việt Nam đã cùng các nước cam kết chống lại sự lây lan của HIV/AIDS và phát triển mối quan hệ hợp tác toàn cầu vì sự phát triển trên 3 mặt: Chính sách và pháp luật, huy động nguồn lực và sự tham gia của cộng đồng. Cụ thể như sau:

Về Chính sách và pháp luật, Việt Nam cam kết tăng cường các khung pháp lý và chính sách quốc gia phù hợp để bảo đảm có được luật và chính sách không mang tính phân biệt đối xử, tạo sự tiếp cận công bằng trong dự phòng và điều trị. Có chính sách và hành động phối hợp liên ngành để đáp ứng có hiệu quả với tình hình dịch. Ủng hộ các nguyên tắc của “Sáng kiến 3x5” để cải thiện sự điều phối các đáp ứng quốc gia đối với dịch AIDS. Tăng cường nỗ lực chung để giải quyết các ưu tiên mang tính xuyên biên giới trong công tác dự phòng, chăm sóc và điều trị HIV/AIDS thông qua các sáng kiến khu vực bao gồm cả hợp tác Nam-Nam

Về vấn đề huy động nguồn lực, Việt Nam cam kết phân bổ ngân sách quốc gia có tính đến mức độ phát triển kinh tế xã hội khác nhau và đảm bảo các nguồn lực bên ngoài bao gồm cả các nguồn tài lực và nguồn vốn xã hội để bảo đảm sự tiếp cận công bằng cho mọi người trong dự phòng, điều trị và chăm sóc. Hiện nay, Việt Nam có một  chương trình mục tiêu quốc gia 80 tỷ đồng/năm và huy động quốc tế khoảng 75 triệu USD/năm. Việt Nam cam kết các nguồn lực mới sẽ bổ trợ chứ không thay thế hoặc làm giảm những cam kết hiện có về nguồn lực quốc tế và ngân quỹ quốc gia. Tăng cư­ờng năng lực tổng thể của các hệ thống chăm sóc sức khỏe với sự chú trọng đến phát triển nguồn nhân lực để bảo đảm sự cung cấp các dịch vụ hiệu quả thiết yếu cho công tác dự phòng, chăm sóc và điều trị HIV/ AIDS.

Về sự tham gia của cộng đồng, tại thời điểm này, Việt Nam đã có hơn một chục tổ chức phi chính phủ hoạt động trong lĩnh vực phòng chống HIV/AIDS. Nhằm huy động nguồn lực ủng hộ, Việt Nam cam kết  tăng cư­ờng mối quan hệ cộng tác giữa các tổ chức đoàn thể, tôn giáo, cộng đồng và chính phủ, phi chính phủ kể cả thông qua các tổ chức AIDS cấp quốc gia để đẩy mạnh đáp ứng một cách hiệu quả hơn với đại dịch.  Mặt khác, ủng hộ những ng­ười sống chung với HIV/ AIDS  tham gia đầy đủ và bình đẳng.

            Để thực hiện cam kết của mình về lĩnh vực phòng chống HIV/AIDS,  nước ta đã thực hiện kế hoạch phòng chống HIV/AIDS ngắn hạn đầu tiên vào năm 1989. Giai đoạn 1991 – 1993  thực hiện kế hoạch ngắn hạn lần thứ 2. Giai đoạn 1994 – 1996 thực hiện kế hoạch trung hạn lần thứ nhất. Giai đoạn 1996 – 2000 thực hiện kế hoạch trung hạn  lần thứ hai và giai đoạn này Thủ tướng Chính phủ quyết định phòng chống HIV/AIDS là chương trình mục tiêu quốc gia. Chiến lược quốc gia phòng chống HIV/AIDS ở Việt Nam đến năm 2010 và tầm nhìn 2020 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 36/2004/QĐ-TTg ngày 17/3/2004. Bản chiến lược đưa ra quan điểm, mục tiêu, giải pháp, chương trình hành động và các biện pháp tổ chức thực hiện.

            Nước ta đã triển khai đồng bộ các hoạt động trong phòng chống HIV/AIDS từ công tác quản lý, chỉ đạo đến việc triển khai các hoạt động chuyên môn, kỹ thuật, tăng cường sự phối hợp liên ngành và hợp tác quốc tế trong phòng chống AIDS.

Năm 2005, Bộ Y tế đã phối hợp với các bộ, ban, ngành, đoàn thể để chủ động triển khai thực hiện kế hoạch trên cơ sở bản “Hư­ớng dẫn triển khai công tác phòng chống HIV/AIDS năm 2005” nhằm triển khai mạnh mẽ và đồng bộ các hoạt động thông tin, giáo dục truyền thông thay đổi hành vi, tận dụng các kênh truyền thông, các loại hình truyền thông hiện có, nâng cao số lượng, chất lượng các tài liệu và thông điệp truyền thông nhằm đạt đ­ược mục tiêu và chỉ tiêu của Chiến l­ược quốc gia phòng chống HIV/AIDS đến năm 2010 và tầm nhìn 2020.

                Để đạt được những mục tiêu đặt ra, trong thời gian tới, chúng ta cần tăng cường hơn nữa sự tham gia của các cấp ủy Đảng, chính quyền, các bộ ngành, các đoàn thể nhân dân, coi công tác phòng chống HIV/AIDS là nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách và lâu dài, phấn đấu khống chế tỷ lệ nhiễm HIV/AIDS trong cộng đồng dân cư dưới 0,3% vào năm 2010 và không tăng sau 2010. Sắp tới, Ban Bí thư Trung ương Đảng sẽ ban hành Chỉ thị mới về ”Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong phòng, chống HIV/AIDS” - Đây là một định hướng chính trị quan trọng để chúng ta tập trung lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện thắng lợi Chiến lược Quốc gia phòng chống HIV/AIDS đến 2010 và tầm nhìn 2020. Đặc biệt, chú trọng việc triển khai thực hiện 9 chương trình hành động của Chiến lược. Các địa phương coi công tác phòng chống HIV/AIDS là một trong những nhiệm vụ ưu tiên của chương trình phát triển kinh tế - xã hội của mình.

Nếu được Quốc hội thông qua Luật Phòng, chống HIV/AIDS, thì một trong những nhiệm vụ quan trọng trong thời gian tới là việc triển khai các hoạt động để đưa Luật này vào cuộc sống. Trước mắt là xây dựng các văn bản hướng dân và tổ chức thực hiện các hoạt động can thiệp giảm thiểu tác hại phòng lây nhiễm HIV/AIDS trong nhóm nguy cơ cao.

Tập trung nâng cao hiểu biết của người dân về dự phòng lây nhiễm HIV/AIDS.  Bảo đảm người nhiễm HIV/AIDS được chăm sóc và điều trị thích hợp. Chống kỳ thị và phân biệt đối xử với người nhiễm HIV/AIDS. Tiếp tục tăng cường đầu tư các nguồn lực và đẩy mạnh hợp tác quốc tế, cam kết thực hiện các điều ước quốc tế mà Việt Nam đã ký kết hoặc gia nhập trong phòng chống HIV/AIDS. Huy động mọi tổ chức, cá nhân và cộng đồng tham gia công tác phòng chống HIV/AIDS.

Cuối năm nay, Uỷ ban quốc gia phòng, chống HIV/AIDS và phòng chống tệ nạn ma tuý, mại dâm sẽ tổng kết kế hoạch năm 2001-2005 và 2 năm thực hiện Chiến lược quốc gia phòng chống HIV/AIDS. Đây là mốc thời gian quan trọng để chúng ta nhìn nhận, đánh giá những hoạt động đã được thực hiện trong thời gian qua, và xây dựng kế hoạch cho thời gian tới.