 Thành phố Hồ Chí Minh là một trung tâm kinh tế và là đầu mối giao lưu quốc tế của Việt Nam. Trong quá trình hội nhập và phát triển kinh tế, thành phố Hồ Chí Minh đã đạt nhiều thành quả rất quan trọng, tốc độ tăng trưởng GDP hàng năm đều cao hơn 11%, mức sống và chất lượng cuộc sống của người dân được nâng cao. Tuy nhiên, bên cạnh sự phát triển kinh tế, nhiều vấn đề xã hội cũng phát sinh mà thành phố phải quan tâm đối phó, trong đó có đại dịch HIV/AIDS. Sau 15 năm hoạt động (1990-2005), Uỷ ban phòng, chống AIDS thành phố Hồ Chí Minh (UBPCAIDSTP.HCM) đã luôn cố gắng, nỗ lực để đáp ứng với đại dịch.
Từ ca nhiễm HIV đầu tiên được phát hiện tháng 12.1990, UBPCAIDSTPHCM được thành lập với sự tham gia của 16 ban, ngành, đoàn thể để sẵn sàng đương đầu với đại dịch. Hoạt động tập trung chủ yếu là thông tin, giáo dục, truyền thông được triển khai trên phạm vi toàn thành phố nhằm nâng cao cảnh giác của người dân trước hiểm họa của HIV/AIDS. Năm 1993-1995, thời kỳ dịch bùng phát trên nhóm nghiện chích cũ, với tỷ lệ 25,5%-42,3%. Thời điểm này, 7 phòng tư vấn đã ra đời. Mô hình hoạt động giáo dục đồng đẳng cho đối tượng nguy cơ cao được thí điểm ở quận 1. Đến cuối năm 1993, con số nhiễm HIV đã lên 1.118 người. Năm 1995-1998, là giai đoạn mà thành phố phải tìm nhiều biện pháp để khống chế tỷ lệ nhiễm HIV. Mở rộng thêm các chương trình: Phân phát bao cao su, trao đổi bơm kim tiêm, quán cà phê tư vấn, nhóm bạn giúp bạn, chăm sóc chữa trị bệnh nhân HIV/AIDS tại gia đình và cộng đồng… Tuy nhiên, từ năm 1996 đã bắt đầu xuất hiện nhóm trẻ sử dụng hêrôin nên dịch HIV đã bùng phát trong nhóm nghiện chích ma tuý chiếm 40-80%, trong nhóm gái bán dâm từ 10-25%. Để truyền thông và can thiệp giảm tác hại cho các nhóm người trẻ tuổi này, thành phố từng bước hình thành, phát triển các chương trình tiếp cận, giáo dục đồng đẳng, can thiệp trên đối tượng trẻ, thành lập mạng lưới cộng tác viên… Số lượng người nhiễm HIV vẫn tiếp tục gia tăng, năm 2003 là 17.782 người, trong đó có 5.933 bệnh nhân AIDS. Bên cạnh đó, giá thuốc điều trị đặc hiệu ARV ngày càng giảm nhờ sự ra đời của một số thuốc do công ty được sản xuất ngay tại thành phố Hồ Chí Minh. Các mô hình Trung tâm tư vấn hỗ trợ cộng đồng quận, huyện ra đời để chuẩn bị cho việc triển khai trên diện rộng chương trình điều trị ARV. Trung tâm có nhiệm vụ tư vấn, chăm sóc, giáo dục, hỗ trợ người có nguy cơ bị lây nhiễm HIV, người nhiễm HIV. Từ 2003 đến nay, thời kỳ dịch bước đầu được kiểm soát. Tỷ lệ nhiễm HIV có xu hướng giảm trong các nhóm nguy cơ cao cũng như trong các nhóm đối tượng khác trong cộng đồng. Tuy nhiên, số bệnh nhân AIDS và tử vong tiếp tục tăng cao. Bên cạnh đó, bắt đầu xuất hiện thế hệ ma tuý mới sử dụng MethylAmphetamine tạo nên một thách thức mới. Đây là giai đoạn tập trung hàng loạt những công tác chuẩn bị cho việc chuyển hướng từ những mô hình can thiệp thí điểm sang can thiệp diện rộng: Nâng cấp các cơ sở chăm sóc, điều trị, thành lập ban quản lý điều trị ARV, xây dựng và ban hành quy định quản lý, chăm sóc, chữa trị cho bệnh nhân HIV/AIDS… Tháng 6/2005 thành phố triển khai chương trình phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con. Tháng 8.2005 triển khai chương trình điều trị ARV cho bệnh nhân AIDS. Tới nay đã có 10 điểm điều trị ARV (Bệnh viện Nhiệt đới, Lao Phạm Ngọc Thạch, Nhi đồng 1, 6 Trung tâm Tư vấn hỗ trợ cộng đồng và Trung tâm Nuôi dưỡng trẻ mồ côi không nơi nương tựa Tam Bình). Với những nỗ lực trên, TPHCM bước đầu đã kiềm chế và hạ thấp dần tỉ lệ nhiễm HIV trong các nhóm người sử dụng ma tuý và từ đó giữ được tỉ lệ nhiễm HIV trong cộng đồng dân cư ở mức độ thấp, khoảng 0,5% dân số. 15 năm qua, TPHCM đã luôn giữ vững mô hình tổ chức phòng, chống AIDS qua các thời kỳ, phát huy được sức mạnh tổng hợp của toàn xã hội trong công tác phòng, chống AIDS. Sự quan tâm và chỉ đạo thường xuyên của UBNDTP thông qua những quyết định thành lập, củng cố thành viên của UBPCAIDS và các văn bản, chỉ thị quy định về chức năng nhiệm vụ, cơ chế quản lý, triển khai chương trình… giúp cho TP triển khai chương trình phòng, chống AIDS khá toàn diện và kịp thời. Bên cạnh đó, mặc dù còn nhiều khó khăn về nguồn lực nhưng TP cũng luôn dành khoản kinh phí đáng kể cho hoạt động phòng chống AIDS. Mỗi năm, TP đều cấp bổ sung một nguồn kinh phí tương đương với nguồn kinh phí được cấp từ Trung ương cho chương trình phòng chống AIDS của TP. Theo TS.BS. Lê Trường Giang, Phó Chủ tịch UBPCAIDSTPHCM: “Để có được sự quan tâm và đầu tư của lãnh đạo thành phố là một quá trình vận động từng bước, liên tục. Chúng tôi phải thường xuyên cập nhật thông tin về tình hình dịch cũng như các chiến lược, những đáp ứng, những kinh nghiệm triển khai các mô hình phòng chống AIDS cho các nhà lãnh đạo. Với các biện pháp can thiệp tương đối nhạy cảm như bơm kim tiêm, điều trị thay thế cho người sử dụng ma tuý cần có sự vận động, thuyết phục từng bước và tùy từng thời điểm, cũng như cần đặt trong bối cảnh chung của thành phố. Đó là một trong những bước quan trọng quyết định đến sự thành công của công tác phòng, chống AIDS tại TPHCM”. Xuân Vinh |