Hiện nay, với dân số hơn 2.200.000 người, An Giang đứng trong 10 tỉnh – thành của cả nước có số người nhiễm HIV cao. An Giang đã thực hiện mô hình lồng ghép 2 chương trình phòng, chống Lao Quốc gia và phòng, chống HIV/AIDS dưới sự quản lý của một trung tâm, đó là “Trung tâm phòng, chống HIV/AIDS và Lao An Giang”. 

Trung tâm phòng, chống HIV/AIDS và Lao An Giang, nằm trên đường Lê Lợi, TP. Long Xuyên, tỉnh An Giang, thật khiêm tốn so với công việc nặng nề đang đảm nhận. Các phòng ốc bên trong, vốn đã nhỏ, lại càng thêm hẹp bởi la liệt hồ sơ và các dụng cụ chuyên môn và văn phòng. Phòng làm việc của bác sĩ Chuyên khoa I Trương Thị Linh, Phó Trưởng khoa phòng, chống HIV/AIDS hình như chật hơn các phòng khác bởi còn thêm các phim chụp X- quang phổi từ các tuyến Y tế trong tỉnh gửi tới… Đã gần 6 giờ chiều nhưng chị Linh vẫn đang xem các phim X- quang phổi.

Chị nói: Trung tâm phải làm nhiều việc nên mình tranh thủ lúc rảnh xem các phim, để sớm đưa những trường hợp bệnh nhân đủ điều kiện, vào chương trình điều trị Lao quốc gia. Sớm ngày nào là tốt cho họ ngày ấy, đa số bệnh nhân Lao hoặc AIDS, đều có hoàn cảnh khó khăn, rất cần sự quan tâm giúp đỡ của cộng đồng, trong đó có sự chăm sóc của ngành Y.

Đó cũng là suy nghĩ chung của nhiều Y – bác sĩ  An Giang đang công tác ở lĩnh vực Lao và AIDS. Đầu năm, Trung tâm triển khai chương trình tầm soát Lao nhằm phát hiện sớm bệnh nhân lao cho 11 trung tâm y tế dự phòng huyện – thị. Tổ Lao của trung tâm y tế dự phòng thực hiện. Với bệnh nhân, khi có đủ 2 mẫu đờm dương tính thì thu dung và cho điều trị theo phác đồ DOTS. Nếu bệnh nhân có một mẫu đàm dương tính, 2 mẫu âm, hoặc thử đờm cho 3 mẫu âm, nhưng trên X- quang phổi có tổn thương thì cho bệnh nhân điều trị bằng kháng sinh trong 2 tuần. Sau đó tái khám. Nếu thử đờm vẫn âm tính nhưng trên X- quang tổn thương phổi tiến triển thì huyện làm hồ sơ đưa lên trung tâm phòng chống HIV/AIDS và Lao An Giang , nơi đây các bác sĩ sẽ hội chẩn để quyết định việc điều trị cho bệnh nhân.

An Giang có 154 phường, xã. Trạm y tế phường xã có cán bộ chuyên trách chương trình phòng chống Lao và AIDS. Việc điều trị bằng phác đồ DOTS cũng giống như những nơi khác, nghĩa là bệnh nhân điều trị qua 2 giai đoạn: giai đoạn tấn công và giai đoạn củng cố. Ở giai đoạn củng cố, cán bộ chuyên trách chương trình, tùy điều kiện thực tiễn, sẽ đến nhà bệnh nhân từ 2 lần, hoặc nhiều hơn, vào mỗi tháng, để quản lý việc tuân thủ điều trị của bệnh nhân.

Theo kế hoạch các trung tâm Y tế dự phòng sẽ chụp X- quang tim và phổi cho tất cả trường hợp HIV/AIDS đang quản lý, và xét nghiệm đờm cho người nhiễm HIV/AIDS 2 lần/năm nhằm sớm phát hiện lao sớm để điều trị. 70% người có HIV được quản lý, được cấp thuốc dự phòng lao. Cách làm trên, với một đầu mối quản lý 2 chương trình, giúp Trung tâm phòng, chống HIV/AIDS và Lao An Giang đạt hiệu quả cao trong việc quản lý người nhiễm HIV, và phát hiện sớm để đưa vào điều trị số người có HIV nhiễm Lao – một căn bệnh được coi là đồng hành cùng HIV/AIDS. Trong công tác phát hiện và điều trị bệnh, các phòng ngoại trú và phòng tư vấn xét nghiệm tự nguyện miễn phí có vai trò quan trọng. Nổi bật trong mô hình này là phòng khám ngoại trú bệnh viện Đa khoa tỉnh An Giang được dự án LIFE – GAP thuộc Cục phòng, chống HIV/AIDS Việt Nam tài trợ và hỗ trợ kỹ thuật. Chính thức hoạt động từ năm 2002, đến năm 2004 thì có thêm chương trình điều trị ARV. Phòng khám thực hiện quản lý gần 900 người nhiễm HIV/AIDS, quản lý điều trị 300 bệnh nhân AIDS dùng thuốc ARV. Với 4 bác sĩ, 4 điều dưỡng, 1 hộ lý; các chị tích cực làm việc để hoàn thành công tác góp phần đem lại chất lượng cuộc sống cho người có HIV. Điểm chung của các anh chị là: ngoài công việc ở phòng khám, khi nào rảnh là “chạy” xuống phòng điều trị bệnh nhân lao nhiễm HIV, thuộc khoa Lao của bệnh viện, để chăm sóc, tư vấn giúp đỡ những bệnh nhân đang điều trị nội trú. Thông qua hoạt động của phòng khám này, nhiều bệnh nhân lao đã tự nguyện xin làm xét nghiệm HIV; và nhiều bệnh nhân được tư vấn xét nghiệm đó đã có kết quả HIV dương tính.

Với cách làm của An Giang, công tác tầm soát bệnh Lao, đặc biệt đối với người có HIV, tỏ ra rất hiệu qủa, đồng thời qua đó, biết được bệnh nhân lao có nhiễm HIV/AIDS hay không? Để sau khi điều trị khỏi bệnh lao, các thầy thuốc mau chóng giúp đỡ bệnh nhân tham gia điều trị HIV. Bác sĩ Châu Quốc Hòa, phụ trách phòng khám ngoại trú bệnh viên Đa khoa tỉnh An Giang, trao đổi: “Những bệnh nhân AIDS được phát hiện bệnh lao sớm, điều trị tốt, sau đó tham gia uống ARV thì hiệu quả rất cao. Kinh nghiệm này được các khách hàng của phòng khám “rỉ tai” nhau, góp phần thu hút được các anh chị có HIV đến với chúng tôi. Và chúng tôi cũng dùng “chiêu” này để động viên nhiều người tham gia xét nghiệm tự nguyện HIV/AIDS”.

Hiện nay An Giang có số người điều trị ARV rất cao; gồm: 622 bệnh nhân lớn, 42 trẻ em. 63 phụ nữ mang thai được điều trị dự phòng lây truyền từ mẹ sang con. Trong thành công trên, có một phần đóng góp từ sự quản lý một đầu mối 2 chương trình: chống Lao và phòng chống HIV/AIDS.

Khoa lao, bệnh viện Đa khoa tỉnh An Giang có phòng dành riêng cho bệnh nhân lao – HIV. 4 bệnh nhân đang điều trị. Điều dưỡng Nguyễn Thị Tuyết Ngọc, nhân viên phòng khám ngoại trú, đang ân cần thăm hỏi các bệnh nhân và thân nhân của họ. Trong số 4 người thì 2 bệnh nhân là khách hàng của phòng khám ngoại trú. Với 2 bệnh nhân còn lại, chị Tuyết Ngọc tư vấn, hướng dẫn người nhà của họ đi làm xét nghiệm, cách sống để duy trì sức khỏe tốt. Sau khi đem các loại thuốc điều trị bệnh nhiễm trùng cơ hội cho 2 khách hàng của phòng khám, chị Tuyết Ngọc giới thiệu với 2 người còn lại hoạt động của phòng khám để họ tham gia, từ đó sẽ được cấp nhiều loại thuốc điều trị bệnh nhiễm trùng cơ hội.

Tuyết Ngọc tâm sự: “Mình có một chị bạn là giáo viên, bị nhiễm HIV từ chồng. Chị ấy định tự tử. May quá, mình kịp thời tư vấn, an ủi, giúp chị ấy lấy lại quân bình. Bây giờ chị ấy đang tham gia một câu lạc bộ. Cuộc sống đã ổn định…. Mình cảm nhận một điều: khi giúp được ai qua khỏi cơn tuyệt vọng thì cuộc sống của mình càng thêm ý nghĩa”.

Hiện nay, 2 lĩnh vực hoạt động này đều rất phức tạp mà chỉ có 25 cán bộ – Y bác sĩ của trung tâm phòng chống HIV/AIDS và Lao An Giang. Mặt khác, do còn hạn chế một số thiết bị cận lâm sàng, nên khi cần nuôi cấy mẫu phải đem lên bệnh viện Phạm Ngọc Thạch, TP. Hồ Chí Minh, hoặc bệnh viện Lao và bệnh phổi Cần Thơ.

Mong rằng mô hình của An Giang sẽ có thêm những giải pháp nhằm đạt hiệu quả hơn trong hoạt động; và thành quả “Bệnh nhân AIDS và tử vong do AIDS ngày càng giảm nhiều” sẽ luôn có trong các đánh giá, tổng kết công tác hàng năm của An Giang./.