Theo BS Nguyễn Hữu Chí, Trưởng khoa nhiễm E, Bệnh viện Bệnh nhiệt đới TP Hồ Chí Minh, trước khi bắt đầu sử dụng thuốc, bệnh nhân cần được giải thích một cách tường tận về lợi ích của việc điều trị, lợi ích của việc theo dõi và tái khám định kỳ, nhằm chuẩn bị tâm lý và sẵn sàng tiếp nhận việc điều trị trong một thời gian dài, đồng thời bệnh nhân cũng phải được biết những tai biến và tác dụng phụ quan trọng của từng loại thuốc trong phác đồ điều trị. Người bệnh cần biết rằng, việc điều trị cần phối hợp nhiều loại thuốc nhằm gia tăng hiệu quả điều trị, giảm độc tính của thuốc, giảm nguy cơ kháng thuốc tới mức cao nhất.

Bệnh nhân được hướng dẫn dùng thuốc đều đặn, theo một thời gian biểu nhất định và được giải thích để hiểu rằng việc dùng thuốc không đúng cách có thể là nguyên nhân chính của việc điều trị thất bại. Ngoài ra, thầy thuốc cũng cần lưu ý đến khả năng nhận thức, hoàn cảnh gia đình, kinh tế cũng như hoàn cảnh xã hội của bệnh nhân sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến sự gắn bó lâu dài của người bệnh vào chương trình điều trị.

        Sự tin cậy của bệnh nhân vào thầy thuốc là yếu tố rất quan trọng, ảnh hưởng rất lớn đến hiệu quả của việc điều trị đặc hiệu. Thầy thuốc nên có những cuộc trao đổi với bệnh nhân, qua đó giải thích cho bệnh nhân hiểu rõ sự cần thiết của việc điều trị và việc theo dõi định kỳ, động viên họ điều trị đúng cách. Nên lưu ý là vì bệnh nhân phải dùng nhiều loại thuốc trong một thời gian dài, do đó họ thường có cảm giác mệt mỏi với cách điều trị này (treatment fatigue), hoặc ngại khi phải uống quá nhiều thuốc (pill fatigue). Thầy thuốc cần hiểu rõ những trạng thái tâm lý này và hỗ trợ tâm lý cho người bệnh, giúp họ gắn bó hơn vào chương trình điều trị.

Nếu bệnh nhân không dùng thuốc đúng cách nghĩa là không dùng đủ liều lượng, đủ thời gian, thì chắc chắn không thể làm giảm nồng độ HIV một cách thích hợp. Nhiều nghiên cứu cho thấy khoảng 1/3 bệnh nhân quên thuốc trong vòng 3 ngày trước khi đến ngày tái khám gần nhất thường có lý do là quên, bận rộn, ngủ quên, buồn chán, đi xa…

Những yếu tố ảnh hưởng không tốt đến việc gắn bó của bệnh nhân vào chương trình điều trị thường là: Thầy thuốc không giải thích thỏa đáng cho bệnh nhân, bệnh nhân uống rượu, bị tâm thần, mất khả năng xác định các loại thuốc cần uống. Thiếu một hệ thống chăm sóc ban đầu một cách đáng tin cậy, và hỗ trợ bệnh nhân dùng thuốc đều đặn.

Những yếu tố ảnh hưởng tốt đến việc gắn bó của bệnh nhân vào chương trình điều trị là: Bệnh nhân được sự hỗ trợ về tâm lý và cuộc sống. Bệnh nhân thích ứng tốt hoặc không cảm thấy trở ngại gì trong việc dùng thuốc hàng ngày. Bệnh nhân hiểu được nguyên nhân chính của sự kháng thuốc có thể là do dùng thuốc không đúng cách. Bệnh nhân biết được tầm quan trọng của từng loại thuốc điều trị và vẫn cảm thấy thoải mái khi sử dụng thuốc trước mặt nhiều người. Bệnh nhân đi tái khám đúng hẹn, được theo dõi đầy đủ sẽ giúp cho việc điều trị và khống chế HIV đạt được hiệu quả.

           Hiện nay người ta chưa có những tiêu chuẩn chính xác để đánh giá việc dùng thuốc đúng cách của bệnh nhân. Thông thường người ta hay dựa vào việc tự nhận xét của bệnh nhân hay qua phán đoán của thầy thuốc. Ở một số cơ sở y tế người ta dựa vào số thuốc đã sử dụng so với số thuốc đã cấp cho bệnh nhân. Một số cơ sở có điều kiện hơn thì đánh giá qua số thuốc được phân chia, đóng gói đặc biệt. Một số chuyên gia lại dựa vào số thuốc đã quên sử dụng trong vòng 3 ngày trước lần tái khám gần nhất.

          Ông Chí cũng cho biết thêm, nếu có thể phối hợp nhiều ê-kíp cùng làm việc như nhân viên xã hội hỗ trợ người bệnh nhu cầu về công ăn việc làm, giúp đỡ họ tiếp cận nguồn tài trợ của các tổ chức xã hội; các chuyên gia tâm lý giúp họ giải quyết phần nào những bất ổn về tâm lý mà họ đang chịu đựng; nhân viên y tế lo việc theo dõi và điều trị… thì việc điều trị cho họ sẽ mang lại hiệu quả cao hơn.

Nếu bệnh nhân hợp tác tốt với thầy thuốc trong điều trị, nồng độ HIV trong máu có thể kiểm soát được như vậy nguy cơ tử vong sẽ giảm. Ngược lại, nếu bệnh nhân không gắn bó với chương trình điều trị, không dùng thuốc đúng cách, HIV sẽ có cơ hội phát triển nhanh và sản sinh dòng HIV kháng thuốc dẫn đến bệnh cũng sẽ tiến triển nhanh hơn.