Góp ý dự thảo luật phòng, chống HIV/AIDS

Pháp luật về giảm thiểu tác hại

phòng ngừa lây nhiễm HIV/AIDS

Đặng Thanh Sơn

Phó Vụ trưởng Vụ Pháp luật

 Hình sự-Hành chính, Bộ Tư pháp

Ma túy, mại dâm là những tệ nạn xã hội mà nhà nước ta kiên quyết đấu tranh loại trừ khỏi đời sống xã hội. Luật phòng, chống ma túy năm 2000, Pháp lệnh phòng chống mại dâm năm 2003 là những văn bản pháp luật có hiệu  lực lý cao do các cơ quan quyền lực nhà nước là Quốc hội, ủy ban thường vụ Quốc hội ban hành, trong đó quy định về các biện pháp phòng ngừa, ngăn chặn, đấu tranh với các tệ nạn này, quy định về trách nhiệm của gia đình, cơ quan, tổ chức và cá nhân trong phòng chống tệ nạn mại dâm, ma túy. Có thể nói các quy định trong các văn bản pháp luật nói trên là cơ sở pháp lý quan trọng trong việc tiến hành các hoạt động kiên quyết bài trừ tệ nạn mại dâm, ma túy ở nước ta.

          Tuy nhiên, có thể nói mặc dù chúng ta đấu tranh phòng chống các tệ nạn mại dâm, ma túy với tinh thần kiên quyết, không khoan nhượng thì các tệ nạn mại dâm ma túy không phải một sớm một chiều có thể đã có thể giảm thiểu và loại trừ mà điều này đòi hỏi cần phải có thời gian, có chiến lược chương trình quốc gia, có sự phối hợp đồng bộ của tất cả các cơ quan, tổ chức và sự đồng tâm nhất trí của toàn xã hội. Bên cạnh đó, còn bao nhiêu yếu tố khác như điều kiện kinh tế xã hội, trình độ dân trí, công ăn việc làm, hoàn cảnh quốc tế … tác động và chi phối đến hiệu quả thật sự của công tác này. Trong khi đó, tệ nạn mại dâm ma túy có quan hệ gần gũi, gắn bó với sự lây truyền HIV/AIDS do hành vi đặc trưng của hai loại tệ nạn này là quan hệ tình dục và tiêm chích có liên quan trực tiếp đến sự lây truyền chủ yếu của đại dịch HIV/AIDS. Vậy thì, một vấn đề thiết thân đặt ra là, trong khi chúng ta chưa thể loại bỏ mại dâm, ma túy ra khỏi đời sống xã hội thì cần phải tiến hành một số các biện pháp nhằm giảm thiểu tác hại của tệ nạn này. Có thể nói trong thực tế đại đa số những hành vi nguy cơ cao đều ít nhiều liên quan đến tệ nạn mại dâm, ma tuý. Việc tiến hành công tác giảm thiểu tác hại phòng ngừa lây nhiễm HIV/AIDS với mục tiêu chủ yếu chính là hạn chế càng nhiều càng tốt sự lây truyền HIV/AIDS qua các tệ nạn xã hội là mại dâm ma tuý. Những biện pháp này đã được cộng đồng quốc tế triển khai thực hiện ở những mức độ khác nhau ở nhiều quốc gia trên thế giới và cũng đã được tiến hành ở mức độ nhất định ở Việt Nam qua các mô hình thí điểm được triển khai. Trong phạm vi giới hạn bài viết này, dưới giác độ chuyên gia pháp lý, chúng tôi xin đề cập đến hai vấn đề sau:

Một là:  Pháp luật hiện hành ở Việt Nam liên quan đến áp dụng các biện pháp can thiệp giảm tác hại phòng ngừa lây truyền HIV/AIDS trong nhóm hành vi nguy cơ cao

Các quy định pháp luật trực tiếp liên quan đến các biện pháp can thiệp giảm tác hại phải kể đến Chỉ thị số 02/2003/CT-TTg ngày 24/2/2003 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường công tác phòng chống HIV/AIDS, lần đầu tiên đề cập đến vấn đề áp dụng biện pháp can thiệp giảm tác hại phòng ngừa lây nhiễm HIV/AIDS trong nhóm hành vi nguy cơ cao tại điểm 2 của Chỉ thị: “Bộ Công an chủ trì, phối hợp với Bộ Y tế, Bộ Tài chính, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, ủy ban Dân số Gia đình và Trẻ em nghiên cứu, xây dựng cơ chế quản lý trẻ em, người mại dâm, người nghiện ma túy bị lây nhiễm HIV/AIDS đang ở trong các cơ sở giáo dưỡng, giáo dục, trại giam, trại tạm giam và nhà tạm giữ, xây dựng kế hoạch và tổ chức thực hiện các biện pháp can thiệp dự phòng có hiệu quả nhằm giảm sự lây nhiễm HIV/AIDS từ các nhóm người có nguy cơ cao ra cộng đồng”.

Quyết dịnh của Thủ tướng Chính phủ số 36/2004/QĐ-TTg ngày 17/3/2004 về việc phê duyệt Chiến lược quốc gia phòng, chống HIV/AIDS ở Việt Nam đến năm 2010 và Tầm nhìn 2020 đã đề cập đến vấn đề can thiệp giảm tác hại phòng ngừa lây nhiễm HIV/AIDS tại Điều 1 khoản 1e (quan điểm), khoản 2b (mục tiêu chung), khoản 4a (nhóm các giải pháp về xã hội). Đặc biệt Điều 2 và giành riêng một chương trình về can thiệp giảm thiểu tác hại dự phòng lây nhiễm HIV/AIDS là một trong 9 chương trình của Chiến lược (chương trình 2)

Tại nội dung cụ thể của Chiến lược quốc gia phòng, chống HIV/AIDS ở Việt Nam đến năm 2010 và tầm nhìn 2020 - Phần V Mục II Giải pháp thực hiện - tại điểm A- Nhóm các giải pháp xã hội đã coi biện pháp “Can thiệp giảm tác hại dự phòng lay nhiễm HIV/AIDS” là một trong 6 biện pháp của nhóm này để thực hiện Chiến lược với các nội dung rất cụ thể, bao gồm: từ  tạo dựng hành lang pháp lý cho việc triển khai đồng bộ các hoạt động can thiệp giảm tác hại dự phòng lây nhiễm HIV/AIDS (a) cho đến tăng cường tuyên truyền về chương trình can thiệp, giảm thiểu tác hại nhằm tạo môi trường thuận lợi cho các biện pháp can thiệp (b) và mở rộng các hoạt động can thiệp giảm tác hại (c) với nhiều nội dung rõ ràng, cụ thể...

Kỳ sau đăng tiếp