Hội nghị Tổng kết công tác phòng, chống AIDS và phòng, chống ma tuý, mại dâm giai đoạn 2001-2005

5 năm chung một mái nhà

Quyết định số 61/2000/QĐ-TTg, ngày 05/06/2000, đã đưa ba “binh chủng” về chung một “mái nhà” Uỷ ban Quốc gia phòng, chống AIDS và phòng, chống tệ nạn, ma tuý, mại dâm. Trong suốt 5 năm qua, công tác phòng, chống HIV/AIDS và phòng, chống tệ nạn ma tuý, mại dâm đã có rất nhiều thay đổi. Để đánh giá những thành tựu và hạn chế, trong hai ngày 15 và 16/03/2006, Chính phủ đã tổ chức Hội nghị Tổng kết công tác phòng, chống AIDS và phòng, chống ma tuý, mại dâm giai đoạn 2001-2005. Tại Hội nghị này, đã có rất nhiều vấn đề được bàn thảo.

Báo cáo tại Hội nghị, ông Lê Thế Tiệm, Thứ trưởng Bộ Công an cho biết: “Trong 5 năm qua, tình hình tệ nạn ma tuý và hoạt động của tội phạm ma tuý trên thế giới và khu vực Đông Nam Á diễn biến rất phức tạp. Chính điều đó đã ảnh hưởng đến tội phạm ma tuý trong nước ngày càng nguy hiểm và khó lường. Trên các tuyến biên giới Tây Bắc, Bắc Miền Trung đã xuất hiện nhiều đường dây buôn bán, vận chuyển ma tuý có quy mô liên tỉnh, xuyên quốc gia…Lượng ma tuý phát hiện, thu giữ ở 25 tỉnh biên giới chiếm gần 80% tổng số ma tuý phát hiện, thu giữ trên phạm vi cả nước, chủ yếu là thuốc phiện, heroin, tân dược gây nghiện và ma tuý tổng hợp. Ngoài tuyến đường bộ, tội phạm ma tuý còn tổ chức vận chuyển ma tuý qua các cảng hàng không, chuyển phát nhanh bằng đường bưu điện với cách thức che giấu rất tinh vi. Đặc biệt, nhiều vụ còn núp dưới danh nghĩa viện trợ nhân đạo để vận chuyển số lượng lớn tân dược gây nghiện và thuốc hướng thần vào nước ta. Do tình hình buôn bán trái phép các chất ma tuý vẫn diễn biến phức tạp, nên số người nghiện ma tuý vẫn có xu hướng gia tăng. Nếu năm 2000, cả nước phát hiện được 101.036 người nghiện ma tuý, thì đến hết năm 2005, con số này đã là 158.428 người. Như vậy, so với năm 2000, về tổng thể số người nghiện ma tuý ở các tỉnh, thành phố tăng thêm 56,8%. Bình quân mỗi năm tăng 11,3%. Điều đáng quan ngại là chúng ta chưa giải quyết được triệt để tình trạng nghiện ma tuý trong trường học. Năm 2004, số học sinh, sinh viên nghiện ma tuý có giảm, nhưng sang năm 2005 lại tăng lên....”

Phát biểu tại Hội nghị, ông Đàm Hữu Đắc, Thứ trưởng Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội  cho biết: “Công tác cai nghiện phục hồi đã có nhiều mô hình phù hợp với hoàn cảnh và  điều kiện vùng, miền của từng địa phương. Trong 5 năm qua, cả nước đã tiếp nhận cai nghiện cho 206.911 lượt người, bằng 160,3% số người có hồ sơ quản lý, vượt 60,3% chỉ tiêu đề ra, tăng 68.578 người so với giai đoạn 1996-2000.

Đối với công tác phòng, chống mại dâm, ông Đắc cũng cho biết, tệ nạn mại dâm đã được kiềm chế về tốc độ, phạm vi, quy mô; kiểm soát được tinh hình mại dâm đứng đường, chào mời khách nơi công cộng, các tụ điểm mại dâm ở một số tỉnh, thành phố, “điểm nóng” có xu hướng giảm rõ rệt; hạn chế công chức, viên chức vi phạm tệ nạn xã hội; ngăn chặn hiệu quả tệ nạn mại dâm trong học sinh, sinh viên. Tuy nhiên, tệ nạn mại dâm ngày càng phức tạp có xu hướng giảm về bề nổi, chuyển sang hoạt động trá hình rất tinh vi dưới nhiều hình thức, linh hoạt, cơ động, khép kín, có nhiều thành phần tham gia; mại dâm kết hợp với các loại tệ nạn xã hội khác hình thành các băng đảng, nhóm tội phạm có tổ chức. Qua khảo sát, người bán dâm ngày càng trẻ hoá, chủ yếu tập trung ở độ tuổi 18-35, chiếm trên 80% (trong đó từ 18-25 tuổi chiếm 42,4%), đặc biệt dưới 18 tuổi chiếm 13,4% (tăng gấp 5 lần so với năm 2000); 20-25% phụ nữ bán dâm nghiện ma tuý, xu hướng phụ nữ bán dâm nghiệm ma tuý, nhiễm HIV ngày càng gia tăng…”

Đối với công tác phòng chống HIV/AIDS, Bộ trưởng Bộ Y tế Trần Thị Trung Chiến đã báo cáo với Hội nghị: “Từ năm 2000 đến nay, mỗi năm toàn quốc phát hiện được trên 10 ngàn trường hợp nhiễm HIV/AIDS. Năm 2003, toàn quốc phát hiện được 16.980 trường hợp là con số phát hiện được cao nhất từ trước tới nay. Sau 2003, số nhiễm HIV/AIDS được phát hiện đã giảm xuống, nhưng vẫn ở mức cao. Nhìn chung, trong giai đoạn 2000-2005, công tác phòng, chống HIV/AIDS ở nước ta đã theo sát các mục tiêu của Chương trình phòng, chống HIV/AIDS  quốc gia  và đã thu được những kết qua đáng khích lệ, được nhân dân và bạn bè quốc tế ghi nhận. Bước đầu khống chế được tốc độ gia tăng của đại dịch, tỷ lệ hiện nhiễm HIV trong các nhóm đối tượng giám sát so với các nước trong khu vực thì tốc độ gia tăng vẫn ở mức thấp...”

Các báo cáo trên đã thu hút được sự chú ý và đồng tình của hơn 500 đại biểu đến từ các Bộ, ngành và 64 tỉnh, thành trong cả nước. Trên cơ sở đó, trong buổi thảo luận tổ vào chiều ngày 15/3, các đại biểu đã bầy tỏ rất nhiều ý kiến và quan điểm xung quanh 3 vấn đề nêu trên. Các đại biểu đều thống nhất, để đạt được thành tựu trong công cuộc phòng, chống AIDS, phòng chống tệ nạn ma tuý, mại dâm, rất cần sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng và Nhà nước. Trong giai đoạn qua, vấn đề này đã được Đảng và Nhà nước hết sức quan tâm. Tuy nhiên, tại nhiều địa phương, công tác này chưa nhận được sự quan tâm đúng mức. Ông Hoàng Công Dung, Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Dân tộc của Chính phủ đã dẫn chứng: “Mặc dù, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật, nhằm nâng cao vai trò lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp Uỷ, Chính quyền địa phương, nhưng vẫn chưa được quan tâm thực hiện đầy đủ. Cụ thể là Văn kiện Đại hội Đại biểu Đảng tỉnh Đảng bộ các đại phương đề cập rất mờ nhạt đến vấn đề phòng, chống HIV/AIDS và phòng, chống tệ nạn ma tuý, mại dâm”. Thứ trưởng Bộ Y tế Trịnh Quân Huấn bổ xung thêm: “Chiến lược quốc gia phòng, chống HIV/AIDS đến năm 2010 và Tầm nhìn 2020, đã được ban hành gần 02 năm, nhưng mới chỉ có 38/64 tỉnh, thành phố xây dựng được chương trình hành động của địa phương mình. Điều đó chứng tỏ, nhiều địa phương còn chưa quan tâm đến công tác phòng, chống HIV/AIDS”. Phó Thủ tướng Phạm Gia Khiêm cũng đồng tình với ý kiến của các đại biểu và yêu cầu các địa phương phải tích cực hơn nữa trong công tác phòng, chống HIV/AIDS và phòng, chống tệ nạn ma tuý, mại dâm. Chính phủ sẽ tăng cường hơn nữa công tác thanh tra, kiểm tra, nếu các địa phương nào không coi trọng các công tác này, Chính phủ sẽ có biện pháp xử lý. Đặc biệt,  Phó Thủ tướng còn yêu cầu đến hết năm 2006, tất cả các tỉnh, thành phố trong cả nước phải xây dựng xong chương trình hành động thực hiện Chiến lược quốc gia phòng, chống HIV/AIDS đến năm 2010 và Tầm nhìn 2020. Giao cho Văn phòng Chính phủ kiểm tra, đôn đốc và báo cáo với Thủ tướng.

Cùng với các giải pháp ngăn chặn, đẩy lùi tệ nạn ma tuý, mại dâm, vấn đề giảm tác hại cho phòng, chống HIV/AIDS cũng được bàn luận hết sức sôi nổi. Nhiều đại biểu đã dẫn chứng sự thành công của Chương trình 100% bao cao su và phát bơm kim tiêm sạch cho người nghiện chích ma tuý. Tuy nhiên, vấn đề này lại không đồng bộ với Pháp lệnh phòng, chống mại dâm và Luật phòng, chống ma tuý. Cơ quan bảo vệ pháp luật vẫn coi bao cao su và bơm kim tiêm là dấu hiệu phạm tội. Chính vì thế, nhiều địa phương muốn tổ chức chương trình 100% bao cao su tại các nhà hàng, nhà nghỉ, khách sạn, đã vấp phải sự phản đối của chủ các cơ sở đó. Bởi, họ sợ khi kiểm tra, dễ bị  quy vào tội “chứa chấp”. Các địa phương đã đề nghị Chính phủ xây dựng một hành lang pháp lý phù hợp để việc thực hiện công tác giảm tác hại được thực hiện dễ dàng hơn...

 Vấn đề đầu tư cho phòng, chống HIV/AIDS và tệ nạn ma tuý, mại dâm cũng là một chủ đề khá “nóng”. Theo báo cáo của Bộ Tài Chính và Bộ Kế hoạch - Đầu tư, trong giai đoạn 2001-2005, việc đầu tư cho các lĩnh vực này đã tăng đáng kể, nhưng vẫn chưa đáp ứng kịp với đại dịch. Tuy nhiên, việc đầu tư mới chủ yếu từ nguồn ngân sách Trung ương cấp và các dự án hợp tác quốc tế, còn lại rất ít đại phương đâu tư cho phòng, chống HIV/AIDS và phòng, chống tệ nạn ma tuý, mại dâm. Phó Thủ tướng Phạm Gia Khiêm, rất gay gắt với việc nhiều địa phương đã không đầu tư mà còn “bẻ cong” nguồn vốn do Trung ương cấp. Nghĩa là nhiều địa phương đã dùng tiền ngân sách Trung ương cấp cho phòng, chống HIV/AIDS và phòng, chống ma tuý, mại dâm vào mục đích khác. Phó Thủ tướng đã nêu đích danh một số địa phương và đề nghị Bộ Kế hoạch và Đầu tư cùng Bộ Tài Chính theo dõi, nếu các địa phương còn để diễn ra tình trạng trên, nhất định Thủ tướng Chính phủ sẽ có biện pháp xử lý nghiêm khắc.

Vấn đề Tổ chức bộ máy một lần nữa lại được nhắc đến tại Hội nghị này. Khi quyết định nhập 03 đơn vị về chung một “mái nhà”, Chính phủ đã tính đến sự phối liên ngành của ba  đơn vị này. Tuy nhiên, sau 5 năm, mong muốn ấy vẫn chưa thành hiện thực, vì trên thực tế vẫn mạnh ai người đó “chạy”. Nhiều vấn đề vẫn chưa thể hiện được sự phối hợp. Điển hình nhất là việc cơ quan phòng, chống HIV/AIDS triển khai giảm tác hại thì cơ quan phòng, chống ma tuý, mại dâm lại ngăn vì “có dấu hiệu” phạm tội. Vì vậy, cần phải có một đơn vị “khâu nối” ba đơn vị này lại với nhau. Tạo ra một sự  thống nhất trong công tác, một sức mạnh tập thể. Trong thời gian tới, Chính phủ sẽ quyết định Thành lập Văn phòng Thường trực Uỷ ban Quốc gia phòng, chống HIV/AIDS và phòng, chống tệ nạn ma tuý, mại dâm đặt tại Văn phòng Chính phủ để làm công tác điều phối ba cơ quan thường trực phòng chống AIDS, phòng chống tệ nạn ma tuý và mại dâm nằm ở ba Bộ.

Kết luận Hội nghị, cùng với những vấn đề về chuyên môn, Phó Thủ tướng Pham Gia Khiêm mong muốn: “Những chỉ số về phát triển kinh tế ngày càng đi lên còn chỉ số về phòng, chống HIV/AIDS và phòng, chống tệ nạn ma tuý mại dâm thì phải đi xuống”. Theo chúng tôi, đó không chỉ  là mong muốn của Phó Thủ tướng mà là của tất cả chúng ta.